Τα «λουλούδια» του Ντιμιτρόφ και η απάντηση του Κοτζιά

Δημοσιεύθηκε 20 Ιουνίου 2017

Σταύρος Λυγερός

Ο νέος υπουργός Εξωτερικών της FYROM Νίκολα Ντιμιτρόφ ήρθε στην Αθήνα με «λουλούδια». Οι δηλώσεις του στην εφημερίδα Financial Times είχαν δώσει το στίγμα του διπλωματικού ανοίγματος που επιχειρεί η νέα κυβέρνηση στα Σκόπια. Το καλό κλίμα επιβεβαιώθηκε και στις συνομιλίες που είχε με τον Έλληνα ομόλογό του. Μέχρι εκεί, όμως. Όπως φάνηκε και από τις δηλώσεις των δύο υπουργών, προς το παρόν τουλάχιστον δεν προέκυψε επί της ουσίας κάτι νέο.

Ο Νίκος Κοτζιάς ανταπέδωσε τα καλά λόγια και ανταποκρίθηκε στο άνοιγμα του Σλαβομακεδόνα ομολόγου του, υπογραμμίζοντας την ελληνική θέση υπέρ της ακεραιότητας του γειτονικού κράτους. Ξεκαθάρισε, όμως, πως χωρίς να επιλυθεί το ζήτημα της ονομασίας δεν πρόκειται η Ελλάδα να αλλάξει θέση όσον αφορά την ένταξη της FYROM στο ΝΑΤΟ και το προχώρημα της διαδικασίας ένταξης στην ΕΕ.

Το κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών είναι εάν η κυβέρνηση του Ζόραν Ζάεφ επιδιώκει απλώς την ένταξη στο ΝΑΤΟ με την προσωρινή ονομασία FYROM. Ή εάν είναι διατεθειμένη να εισέλθει με εποικοδομητική διάθεση σε μία διαπραγμάτευση για το ευρύτερο πρόβλημα της ονομασίας.

Τι ζήτησε ο Ντιμιτρόφ

Σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, ο Ντιμιτρόφ ζήτησε από τον Έλληνα ομόλογό του να επιτρέψει η Ελλάδα την είσοδο του γειτονικού κράτους στο ΝΑΤΟ με το όνομα FYROM, ή τουλάχιστον να επιτρέψει στο ΝΑΤΟ να απευθύνει σχετική πρόσκληση στα Σκόπια. Επίσης, του ζήτησε να προχωρήσει η διαδικασία ένταξης στην ΕΕ. Επικαλούμενος τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει και η νέα κυβέρνηση, ο Ντιμιτρόφ ζήτησε η ουσιαστική διαπραγμάτευση για το όνομα να γίνει αργότερα, όταν οι νέοι κυβερνώντες θα έχουν σταθεροποιηθεί.

Αξίζει να υπογραμμισθεί πως στα 25 και χρόνια που διατηρείται αυτή η εκκρεμότητα, τα Σκόπια ποτέ δεν διαπραγματεύθηκαν ουσιαστικά. Κάθονταν στο τραπέζι, επειδή πιέζονταν να διαπραγματευθούν. Θεωρούσαν πως ο χρόνος δουλεύει υπέρ τους και γι’ αυτό είχαν υιοθετήσει την τακτική της προσχηματικής διαπραγμάτευσης. Και βεβαίως είχαν μετατρέψει την εγγενή αδυναμία και αστάθεια του κράτους τους σε διπλωματικό όπλο.

Οι συνομιλίες Κοτζιά-Ντιμιτρόφ έδειξαν πως τα Σκόπια επαναλαμβάνουν το ίδιο μοτίβο. Οι συνομιλίες ήταν διερευνητικές και αναμένεται να μπουν στον πυρήνα του προβλήματος, όταν ο Έλληνας υπουργός θα ανταποδώσει την επίσκεψη.

Η απάντηση του Κοτζιά στο αίτημα του ομολόγου, πάντως, ήταν ασαφής: «εάν επιδιώκετε τη σταθεροποίησή σας μέσω της ένταξης στους ευρωατλαντικούς θεσμούς πρέπει να κάνετε και τις αναγκαίες υποχωρήσεις. Το πρόβλημα είναι δικό σας. Δεν μπορεί να ζητάτε από την Ελλάδα να υποχωρήσει και εσείς να παραμένετε αδιάλλακτοι».

Η σύνοδος στο Βουκουρέστι

Στη δεκαετία του 1990, οι Σλαβομακεδόνες πρότασσαν την εγγενή αστάθειά τους για να εξασφαλίσουν την υποστήριξη της Δύσης. Αυτό συνεχίσθηκε και μετά τον εθνοτικό πόλεμο μεταξύ Σλαβομακεδόνων και Αλβανομακεδόνων, ο οποίος έληξε με τη συμφωνία της Αχρίδας το 2001. Ακόμα και τότε, η σλαβομακεδονική πλειονότητα θεωρούσε πως δεν είχε να κερδίσει κάτι ουσιαστικό εάν έκανε βήματα πίσω για να κλείσει το διπλωματικό μέτωπο με την Ελλάδα.

Σημείο-τομή στον μακρόσυρτο αυτό διπλωματικό πόλεμο ήταν η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βουκουρέστι το 2008. Εκεί, ο τότε Αμερικανός πρόεδρος Μπους είχε ασκήσει ασφυκτικές πιέσεις για να ενταχθεί το γειτονικό κράτος στην Ατλαντική Συμμαχία με το όνομα “Μακεδονία”. Η ισχυρή ελληνική επιχειρηματολογία επέτυχε όχι μόνο να ματαιώσει την αμερικανική επιδίωξη, αλλά και να βρει ερείσματα.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η ένταξη της FYROM στο ΝΑΤΟ ουσιαστικά να μπει στο ράφι για μία σχεδόν δεκαετία. Αποφασιστικό ρόλο έπαιξε και το γεγονός ότι με τη γενικότερη πολιτική του ο Γκρουέφσκι έστρεψε τη Δύση εναντίον του. Την έστρεψε για τρεις λόγους:

  • Πρώτον, επειδή καλλιεργούσε έναν ακραίο εθνικισμό.
  • Δεύτερον, επειδή οικοδομούσε καθεστώς, διολισθαίνοντας συνεχώς σ’ έναν πολιτικό αυταρχισμό.
  • Τρίτον, επειδή έκανε κάποια ανοίγματα στη Μόσχα.

 

Ο υστερικός «Μακεδονισμός» του Γκρουέφσκι

Ο Γκρουέφσκι καλλιέργησε έναν υστερικό “Μακεδονισμό” και την αντίστοιχη επιθετική ρητορική έναντι της Ελλάδας. Έφθασε να αρνείται τη σλαβική καταγωγή των κατοίκων, γέμισε τις πλατείες με αγάλματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του Φιλίππου, προχώρησε σε μαζική μετονομασία δρόμων. Με άλλα λόγια, έκανε ό,τι μπορούσε για να εδραιώσει και να διαχύσει ως εθνική ιδεολογία το κατασκευασμένο αφήγημα ότι οι Σλαβομακεδόνες είναι οι απόγονοι και κληρονόμοι των αρχαίων Μακεδόνων.

Το κράμα φανατικού εθνικισμού και αντιδημοκρατικού αυταρχισμού προκάλεσε όχι μόνο την αντίδραση του αλβανομακεδονικού στοιχείου, αλλά και ισχυρές ενστάσεις στους κόλπους των ίδιων των Σλαβομακεδόνων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η FYROM να περιέλθει σε πολιτική κρίση.

Με ενορχηστρωτή τα Τίρανα και με τις έμμεσες ευλογίες της Δύσης, τα αλβανομακεδονικά κόμματα έσπασαν την παράδοση και όλα μαζί συνασπίσθηκαν με το σλαβομακεδονικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα του Ζάεφ. Έτσι προέκυψε η κοινοβουλευτική πλειοψηφία, η οποία ανέτρεψε τον Γκρουέφσκι.

Η αλλαγή ρητορικής εκ μέρους της νέας κυβέρνησης των Σκοπίων οφείλεται σε αρκετούς λόγους. Πρωτίστως στην ανασφάλεια που επικρατεί για την εύθραυστη ενότητα του κράτους, ειδικά μετά την αναζωπύρωση αλυτρωτικών και εθνικιστικών τάσεων στη Βαλκανική.

Η ενότητα της FYROM και η ένταξη στο ΝΑΤΟ

Οι Σλαβομακεδόνες του Ζάεφ έχουν συνειδητοποιήσει πως η ενότητα του κράτους κινδυνεύει και πως θα διασφαλισθεί μόνο εάν η FYROM ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και προωθηθεί η διαδικασία ένταξης στην ΕΕ. Ας σημειωθεί πως ενώ τα Σκόπια ήταν στην πρώτη θέση έξω από την πόρτα της Ατλαντικής Συμμαχίας έχουν ξεμείνει τελευταία. Μέχρι και το Μαυροβούνιο έγινε μέλος. Για να καλύψουν το χαμένο έδαφος επιδιώκουν την άρση των ελληνικών αντιρρήσεων.

Η νέα κυβέρνηση στα Σκόπια γνωρίζει έχει συνείδηση ότι η δική της σταθερότητα εξαρτάται από την υποστήριξη των ΗΠΑ και της ΕΕ. Όπως προαναφέραμε, όμως, πιστεύει ότι πουλώντας αδυναμία μπορεί να την εξασφαλίσει, χωρίς να κάνει βήμα πίσω στο ζήτημα της ονομασίας. Ελπίζει, μάλιστα, ότι ΗΠΑ και ΕΕ θα ασκήσουν πιέσεις στην Αθήνα.

Τα “λουλούδια” του Ντιμιτρόφ και τα ρητορικά ανοίγματα έχουν σκοπό να δημιουργήσουν την εντύπωση μίας μετριοπαθούς κυβέρνησης, που, σε αντίθεση με τον Γκρουέφσκι, επιδιώκει να τα βρει με τους γείτονες. Έχει κρίσιμη σημασία η δήλωση Ντιμιτρόφ ότι οποιαδήποτε νέα ονομασία συμφωνηθεί με την Αθήνα θα τεθεί προς έγκριση σε δημοψήφισμα.

Το κόλπο του δημοψηφίσματος

Μπορεί η αλλαγή της ονομασίας να εξασφαλίσει πλειοψηφία στο εκλογικό σώμα; Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική. Γι’ αυτό και ο Γκρουέφσκι είχε υιοθετήσει ως τελευταία γραμμή άμυνας στις διεθνείς πιέσεις τη θέση ότι οποιαδήποτε αλλαγή στο όνομα μπορεί να γίνει μόνο μέσω δημοψηφίσματος.

Μετά από τόσα χρόνια εντατικής πλύσης εγκεφάλου σ’ όλα τα επίπεδα, οι Σλαβομακεδόνες είναι μάλλον απίθανο να αποδεχθούν την πραγματικότητα της περιοχής. Να αποδεχθούν ότι τόσο το κράτος όσο και οι ίδιοι ως εθνότητα αποτελούν Μέρος και όχι Όλον στη γεωγραφική περιοχή Μακεδονία.

Αν και έχουν ισχυρά κίνητρα να κλείσουν το μέτωπο με την Ελλάδα, οι Σλαβομακεδόνες του Ζάεφ δεν έχουν σε καμία περίπτωση απαλλαγεί από το ιδεολόγημα του “Μακεδονισμού”. Απλώς, έχουν πάρει αποστάσεις από τις ακρότητες του Γκρουέφσκι και ο δικός τους “Μακεδονισμός” είναι πιο μετριοπαθής και ευέλικτος και γι’ αυτό πιο αποδεκτός από τη Δύση.

Η Αθήνα δεν μπορεί, βεβαίως, να εμποδίσει τα Σκόπια να προκηρύξουν δημοψήφισμα σε περίπτωση που βρεθεί κοινά αποδεκτή φόρμουλα για την αλλαγή του ονόματος. Μπορεί, όμως, να καταστήσει σαφές πως εάν προκηρυχθεί δημοψήφισμα στη FYROM για την ονομασία, θα διεξαχθεί δημοψήφισμα και στην Ελλάδα για το εάν θα ανάψει το πράσινο φως για την ένταξη του γειτονικού κράτους στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ.

Θεσμικά η Ελλάδα έχει αυτό το δικαίωμα και δεν θα ήταν η πρώτη χώρα που θα το ασκούσε. Στις αρχές της δεκαετίας 1970 στη Γαλλία είχε διεξαχθεί δημοψήφισμα για την ένταξη της Βρετανίας στην τότε ΕΟΚ. Το ζήτημα αυτό είχε απασχολήσει και την κυβέρνηση Καραμανλή. Αναφερόμενος στο ζήτημα του δημοψηφίσματος ο τότε υπουργός Εξωτερικών Πέτρος Μολυβιάτης είχε δηλώσει: «Όταν θα έλθει εκείνη η ώρα η κυβέρνηση, η όποια κυβέρνηση, θα πρέπει να έχει ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα».

 

Δημοψήφισμα στο δημοψήφισμα

Μετά από τόσα χρόνια προσχηματικών συνομιλιών, έχει καταστεί σαφές πως οι Σλαβομακεδόνες θα διαπραγματευθούν σοβαρά μόνον εάν υποχρεωθούν. Και θα υποχρεωθούν μόνον εάν κλείσει ο δρόμος για την ενσωμάτωση στους ευρωατλαντικούς θεσμούς, που δικαιολογημένα οι ίδιοι θεωρούν αποφασιστικής σημασίας για την επιβίωση του κράτους τους.

Ο Κοτζιάς υπογράμμισε ότι η λύση του προβλήματος της ονομασίας είναι όρος για την ένταξη της FYROM στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ. Θα γινόταν, όμως, πανίσχυρη, εάν καθιστούσε σαφές στον συνομιλητή του ότι η προκήρυξη δημοψηφίσματος στη FYROM θα οδηγούσε αναπόφευκτα και στην προκήρυξη αντίστοιχου δημοψηφίσματος στην Ελλάδα, το αποτέλεσμα του οποίου θα ήταν δεδομένο.

Αυτό θα σήμαινε ότι το γειτονικό κράτος θα έμενε οριστικά εκτός ΝΑΤΟ και ΕΕ. Τέτοια συζήτηση δεν έγινε στις συνομιλίες, αλλά δεν αποκλείεται σε κάποια φάση των διαπραγματεύσεων να τεθεί τέτοιο θέμα.

Η Ουάσιγκτον δεν δίνει δεκάρα για τις εθνικές φαντασιώσεις των Σλαβομακεδόνων και για το όνομα. Ενδιαφέρεται, όμως, να καταστήσει τη FYROM μέλος του ΝΑΤΟ και αργότερα μέλος της ΕΕ για να την προσδέσει οριστικά και αμετάκλητα στο άρμα της Δύσης και να κλείσει τον δρόμο στη ρωσική επιρροή.

Δια παραλείψεως εθνικό έγκλημα

Στο σημείο που έχουν φθάσει τα πράγματα, η Αθήνα δεν έχει άλλη επιλογή από το να θέσει τα Σκόπια αντιμέτωπα με τις συνέπειες της πολιτικής τους. Μόνο έτσι θα τα υποχρεώσει να διαπραγματευθούν σοβαρά μία σύνθετη ονομασία, η οποία να αντανακλά την πραγματικότητα της περιοχής.

Το ζητούμενο δεν είναι το γειτονικό κράτος να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ με την προσωρινή ονομασία FYROM, όπως είχε ενταχθεί τη δεκαετία του 1990 στον ΟΗΕ. Εάν η Αθήνα το αποδεχόταν θα έχανε το μοναδικό όπλο που της έχει απομείνει. Θα διέπραττε ένα δια παραλείψεως εθνικό έγκλημα. Τα Σκόπια δεν θα είχαν κανένα λόγο να κάνουν βήμα πίσω. Το “Μακεδονία” θα επικρατούσε πλήρως κι οριστικά.

Το όνομα FYROM ήταν προσωρινή λύση. Έμεινε τόσα χρόνια, επειδή οι Σλαβομακεδόνες μετέτρεψαν τη διαπραγμάτευση στο πλαίσιο του ΟΗΕ σε προσχηματική διαδικασία. Με άλλα λόγια, η εμμονή στο FYROM αποδείχθηκε στην πράξη ότι όχι μόνο δεν βοήθησε στη λύση του προβλήματος, αλλά και ευνόησε καταφανώς τους Σλαβομακεδόνες. Ουσιαστικά ευνούχιζε την ελληνική διπλωματία.

Τα πράγματα άλλαξαν το 2008 στο Βουκουρέστι και εκείνο το διπλωματικό κέρδος δεν πρέπει να χαθεί από λάθος χειρισμό τώρα. Η γραμμή “πρώτα συμφωνία για το όνομα και μετά ένταξη” είναι ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο. Στόχος της Αθήνας δεν είναι να ταπεινώσει τους Σλαβομακεδόνες. Στόχος της είναι να επιβάλλει ένα αξιοπρεπή συμβιβασμό, ο οποίος να αντανακλά την πραγματικότητα της περιοχής και να λειτουργεί σταθεροποιητικά.

*Ο Σταύρος Λυγερός έχει εργασθεί σε εφημερίδες (για 23 χρόνια στην Καθημερινή), ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Σήμερα αρθρογραφεί στο Πρώτο Θέμα. Συγγραφέας 13 βιβλίων. Μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973.

https://stavroslygeros.gr/ethnika/%CF%84%CE%B1-%CE%BB%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BC%CE%B9%CF%84%CF%81%CF%8C%CF%86-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CE%B1%CF%80%CE%AC%CE%BD%CF%84/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s