Τουρκία και Ρωσία θα πολεμήσουν και οι δυο έναν αγωγό…

Απρίλιος 18, 2017

Του Αντώνη Φώσκολου*

 Τρεις είναι οι αγωγοί που ευρίσκονται υπό κατασκευή αυτή την περίοδο. 

Πρώτος είναι ο TAP (Trans-Adriatic Pipeline) που θα μεταφέρει 15 δις Μ3 (κυβικά μέτρα) φυσικού αερίου ετησίως, επί 30 χρόνια, από την Κασπία θάλασσα προς την ΕΕ.

Δεύτερος είναι ο αγωγός IGI (Interconnector Greece to Italy) που ονομάζεται και Poseidon. Αυτός ο αγωγός θα είναι συνέχεια του TAP και κατασκευάζεται από την κοινοπραξία ΔΕΠΑ-EDISON.

Ο τρίτος αγωγός ονομάζεται IGB (Interconnector Greece to Bulgaria) που θα μεταφέρει φυσικό αέριο, από τις αποθήκες υγροποιημένου φυσικού αερίου της Ρεβυθούσας και του πλωτού σταθμού αποθήκευσης υγροποιημένου αερίου της Αλεξανδρούπολης, αρχικά προς τη Βουλγαρία και αργότερα προς Ρουμανία και Ουκρανία.

 

Υπάρχει όμως και ένας τέταρτος αγωγός που είναι υψίστης γεωπολιτικής σημασίας για την Ελλάδα. Είναι ο αγωγός East Med που θα μεταφέρει από τη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου προς την ΕΕ 12-18 δις Μ3 φυσικού αερίου ετησίως, για 30 χρόνια, ΣΥΝ 10 δις Μ3 φυσικού αερίου από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Κέρκυρας, ΣΥΝ 15 δις Μ3 φυσικού αερίου από το κοίτασμα φυσικού αερίου του Κυπαρισσιακού κόλπου.

Άρα η κατασκευή του αγωγού EAST MED είναι κεφαλαιώδους σημασίας διότι θα μεταφέρει περίπου 40 δις Μ3 φυσικού αερίου προς την ΕΕ έναντι των 15 δις Μ3 φυσικού αερίου που θα μεταφέρει ο TAP. Στην κατασκευή του αγωγού East Med συμμετέχει και η ιταλική εταιρεία Edison, η οποία κατά σύμπτωση συμμετέχει και στην κοινοπραξία εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων που βρίσκονται δυτικά της Κέρκυρας και αυτών που βρίσκονται στον κόλπο της Κυπαρισσίας.

Με απλά λόγια η Ελλάδα θα τροφοδοτεί με φυσικό αέριο την Ευρώπη των 450 εκατ. κατοίκων αλλά και τους Βαλκανικούς λαούς με πληθυσμό γύρω στα 80 εκατομμύρια. Είναι λοιπόν αναμενόμενο ότι η κατασκευή του αγωγού East Med θα πολεμηθεί τόσο από τους Ρώσους όσο και από τους Τούρκους, καθώς και μόνο από γεωπολιτικής απόψεως, ο αγωγός αυτός πλήττει τα συμφέροντα αμφοτέρων.

Στην περίπτωση της Ρωσίας, η απλούστερη εξήγηση είναι πέραν της όποιας ενδεχόμενης οικονομικής ζημίας (είτε απώλεια αγορών που όμως θεωρητικά μπορούν να αντικατασταθούν, είτε λόγω αύξησης της προσφοράς που θα συμπιέζει τις τιμές του αγαθού, σε μια οικονομία εξαρτημένη από τα έσοδα από τη διάθεση υδρογονανθράκων στη διεθνή αγορά), είναι η απώλεια της (γεω)πολιτικής επιρροής που έχει ο ενεργειακός τροφοδότης (Ρωσία) έναντι του τροφοδοτούμενου (Ευρωπαϊκή Ένωση).
Στην περίπτωση της Τουρκίας υπάρχει πανομοιότυπο σκεπτικό. Ο γεωστρατηγικός έλεγχος του χώρου της ανατολικής Μεσογείου είναι εξαιρετικά δύσκολος καθότι δυνάμεις όπως το Ισραήλ και η υπερεξοπλιζόμενη -παρά τα οικονομικά προβλήματα- Αίγυπτος, δε σκοπεύουν να υπαχθούν στη γεωπολιτική ομπρέλα που φιλοδοξεί να απλώσει στην περιοχή η Άγκυρα.

Παρόμοιες φιλοδοξίες υπάρχουν και από οικονομικής απόψεως, εάν η Τουρκία καταστεί οδός τροφοδοσίας της Δύσης με υδρογονάνθρακες. Ϊσως με ακόμα πιο «άκομψο» τρόπο σε σχέση με τη Μόσχα, τουλάχιστον για όσο διάστημα κυβερνά την Τουρκία ο Ερντογάν που έχει δώσει υπερδεκαετές δείγμα γραφής όσον αφορά το «διπλωματικό στιλ» με το σύνηθες «ανατολίτικο παζάρι», καθώς θεωρείται βέβαιο ότι εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτιόταν από την Τουρκία για την κάλυψη των ενεργειακών της αναγκών, θα έπεφτε διαρκώς θύμα εκβιαστικών τακτικών σε όλα τα επίπεδα.

Αυτό προφανώς ουδείς νουνεχής στην Ευρώπη δεν το επιθυμεί και είναι ένας από τους λόγους του πολύ έντονου ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον East Med. Τούτων λεχθέντων, τεράστια εντύπωση μου προκάλεσε δημοσίευμα της έγκυρης «Καθημερινής» που αφορούσε την ανάλυση κάποιου κ. Σιμόν Ταλιαπιέτρα, ερευνητή στο ινστιτούτο Bruegel και στο Fondazione Eni Enrico Mattei (στη συνέχεια του παρόντος άρθρου παρατίθεται το άρθρο του κ. Σ. Ταλιαπιέτρα)

Εφαρμόζοντας μια αμιγώς οικονομική προσέγγιση στο θέμα του αγωγού, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο East Med είναι ένα «μεγάλο και ακριβό εγχείρημα», τουλάχιστον προς το παρόν και προκρίνει ως καλύτερη επιλογή για την περιοχή τη «χρήση από κοινού των υφιστάμενων εγκαταστάσεων LNG της Αιγύπτου».

Ο ερευνητής υποστηρίζει, λανθασμένα σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσα νωρίτερα, ότι ο αγωγός, αν υλοποιηθεί, «θα μεταφέρει 10 δισ. κυβικά μέτρα αερίου ετησίως από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου στην Ελλάδα και την Ιταλία. Μήκους περίπου 1.900 χιλιομέτρων, και φτάνοντας σε βάθη ως και 3 χιλιόμετρα, θα είναι ο μακρύτερος και ο βαθύτερος υποθαλάσσιος αγωγός στον κόσμο. Ο προϋπολογισμός του έργου φτάνει τα 6,2 δισ. ευρώ».

Ας μου επιτραπούν μερικές ακόμα ενστάσεις επί του συγκεκριμένου άρθρου. Αν ο αγωγός μήκους 1.900 χιλιομέτρων του μοιάζει μεγάλος και έργο φαραωνικών διαστάσεων, θα είχε ενδιαφέρον αν μας σχολιάσει το αγωγό μεταφοράς φυσικού αερίου μήκους άνω των 8.000 χιλιομέτρων από τη Σιβηρία στην Ελλάδα, ενώ το αγαθό το προμηθευόμαστε έναντι 15 δολαρίων ανά 1.000 κυβικά πόδια, αν δεν με απατά η μνήμη μου, ενώ το αντίστοιχο αέριο της Ανατολικής Μεσογείου θα το προμηθευόμαστε έναντι 9 δολαρίων ανά 1.000 κυβικά πόδια.

Θα μπορούσαμε φαντάζομαι να συμφωνήσουμε ότι και μόνο η δραματική μείωση στην προμήθεια του αγαθού δημιουργεί ικανό κίνητρο και κάνει την επένδυση να μην μοιάζει και τόσο μεγάλη. Τα στοιχεία της κατανάλωσης αερίου από τις χώρες που θα επωφεληθούν από τον East Med και οι τιμές προμήθειας είναι γνωστά και πριν αποφανθεί κανείς οφείλει να τα λάβει υπόψη.

Άρα, τουλάχιστον από ελληνικής πλευράς το κίνητρο είναι τεράστιο, αφού οι εξοικονομήσεις θα είναι δραματικές, σε μια χώρα που με κάποιον μαγικό τρόπο συνεχώς καθυστερούσε, ενώ πολλοί που σήμερα υπερθεματίζουν έχουν πει το αμίμητο «δεν υπάρχουν υδρογονάνθρακες στην Ελλάδα».

Τα δυο πιθανά σενάρια – δυσκολεύομαι να διακρίνω ένα τρίτο – είναι πως είτε υπήρχε παντελής άγνοια, άρα ακαταλληλότητα όπως αποδεικνύεται από τα πράγματα για την εξυπηρέτηση του ελληνικού εθνικού συμφέροντος, είτε για λόγους που μπορούν να εικάσει οποιοσδήποτε, τέτοιες δηλώσεις στήριζαν αυτή την πλευρά που εισέπραττε όλα αυτά τα χρόνια για να καλύπτει τις ενεργειακές ανάγκες της χώρας.
Ειδικά στη δεύτερη αυτή περίπτωση, στη σημερινή συγκυρία που οι δικαστικές έρευνες έχουν γίνει της μόδας, δεδομένου ότι οι απαξιωτικές δηλώσεις είναι καταγεγραμμένες σε δημοσιεύματα έγκυρων εφημερίδων, αλλά και του ότι η μη αξιοποίηση έριξε την Ελλάδα στα δίχτυα των Μνημονίων και τον ελληνικό λαό στην ένδεια, θα ανέμενε κανείς να έχει κινηθεί η ελληνική Δικαιοσύνη, διερευνώντας το θέμα.

Κλείνοντας την παρένθεση, ο κραυγαλέα ανενημέρωτος για τα στοιχεία που βρίσκονται διαθέσιμα πλέον στους αξιωματούχους της Κομισιόν ερευνητής, μπορεί να μιλά για «φαντασιώσεις ΕΕ» όσον αφορά τον East Med, όμως μοιάζει λίγο αντιεπιστημονικό το να το υποστηρίζει, όταν το σχέδιο έχει πλέον την υποστήριξη του Ισραήλ, της Κύπρου, της Ελλάδας και της Ιταλίας, αφού δεν είναι δυνατόν να έπαθαν όλοι ομαδική – μαζική παράκρουση.

Επιπρόσθετα, μοιάζει τραγικό άνθρωπος με εξειδίκευση στα ενεργειακά, να μην αντιλαμβάνεται, έτσι φαίνεται, την έννοια της «ενεργειακής ασφάλειας», καθώς είναι κάτι ευρύτερο από την απλή εξασφάλιση των υδρογονανθράκων – εν προκειμένω – που χρειάζεται μια χώρα για να λειτουργήσει ομαλά.

Διότι εάν το κατανοούσε, θα αντιλαμβανόταν ότι σε μια περιοχή όπως η Ανατολική Μεσόγειος όπου υπάρχουν κάθε λογής λιγότερο ή περισσότερο φανατικοί, σιίτες ή σουνίτες μουσουλμάνοι, μια εγκατάσταση φυσικού αερίου όπως αυτή της Αιγύπτου θα ήταν ένας υπέροχος στόχος.

Δεν τον προβληματίζει πως ένα άκρως «επιχειρηματικό» κράτος όπως το Ισραήλ δεν εξετάζει το ενδεχόμενο να κατασκευάσει σταθμό LNG στο έδαφός του; Η Κύπρος να το έκανε και να κινδύνευε σε περίπτωση ατυχήματος ή επίθεσης να σβηστεί σχεδόν από τον χάρτη;

Γνωρίζει πως την ιδέα για τον East Med την έριξε στο τραπέζι στην ελληνική πλευρά ο Μπενιαμίν Νετανιάχου τον Αύγουστο του 2011, κατά τη συνάντηση με τον Γιώργο Παπανδρέου; Δεν είναι κορόιδα οι Ισραηλινοί ούτε κάνουν «χάρες» όταν πρόκειται για τον σκληρό πυρήνα των εθνικών τους συμφερόντων, της επιβίωσής τους της ίδιας.

Θέμα ενεργειακής ασφάλειας εγείρεται και ενώπιο του ενδεχομένου η τροφοδοσία να γίνεται μέσω Τουρκίας. Παρεμπιπτόντως, έχει ακούσει ποτέ το περίφημο «NIMBY EFFECT» που ισχύει στις ΗΠΑ, οι οποίες δεν κατασκευάζουν σταθμούς LNG στο έδαφός τους; «NOT IN MY BACK YARD» σημαίνει το NIMBY και εκτιμάται πως περισσότερες διευκρινίσεις δεν χρειάζονται.

Ο αγωγός East Med θα οδηγήσει σε ασφάλεια τροφοδοσίας, κάτι το οποίο καθένας που επιθυμεί να σχολιάσει και αν τοποθετηθεί, οφείλει να ποσοτικοποιήσει στο μυαλό του το κόστος και το όφελος ολιστικά, όχι αποσπασματικά, αξιοποιώντας ό,τι βολεύει καλύτερα το συμπέρασμα στο οποίο έχουμε εξ αρχής καταλήξει.

*Ο καθηγητής κ. Αντώνης Φώσκολος, είναι ομότιμος καθηγητής του Πολυτεχνείου Κρήτης, Σχολή Μηχανικών Ορυκτών Πόρων, Τομέας Ανίχνευσης και Εντοπισμού Κοιτασμάτων και ομότιμος ερευνητής της Γεωλογικής Υπηρεσίας του Καναδά (Emeritus Research Scientist, Geological Survey of Canada-Calgary) / tfoscolo@NRCan.gc.ca (Natural Resources Canada = Υπουργείο Εθνικών Πόρων Καναδά) και foscolos@mred.tuc.gr

Πηγή:http://www.defence-point.gr/news/?p=175474

Αγωγός EastMed: ακόμη μία φαραωνική φαντασίωση της Ε.Ε.;

Σιμον Ταλιαπιετρα*

Στις 3 Απριλίου, οι υπουργοί Ενέργειας της Κύπρου, της Ελλάδας, του Ισραήλ και της Ιταλίας συναντήθηκαν στο Τελ Αβίβ, υπό το βλέμμα του αρμόδιου Ευρωπαίου επιτρόπου. Είχαν συγκεντρωθεί εκεί για να υπογράψουν μια προκαταρκτική συμφωνία για την προώθηση ενός αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέσει τις τέσσερις χώρες: του αγωγού EastMed. Το εγχείρημα είναι φιλόδοξο, τεράστιο και –τουλάχιστον σήμερα– μάλλον μη απαραίτητο.
Εκ πρώτης όψεως ο EastMed μοιάζει με εντυπωσιακή ιδέα. Ο αγωγός, αν υλοποιηθεί, θα μεταφέρει 10 δισ. κυβικά μέτρα αερίου ετησίως από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου στην Ελλάδα και την Ιταλία. Μήκους περίπου 1.900 χιλιομέτρων, και φτάνοντας σε βάθη ώς και 3 χιλιόμετρα, θα είναι ο μακρύτερος και ο βαθύτερος υποθαλάσσιος αγωγός στον κόσμο. Ο προϋπολογισμός του έργου φτάνει τα 6,2 δισ. ευρώ.

Ωστόσο για τους παρατηρητές των θεμάτων ενεργειακής ασφάλειας στην Ευρώπη, υπήρχε μια αίσθηση déjà vu. Η τελετή θύμιζε μια αντίστοιχη που έλαβε χώρα τον Ιούνιο του 2006 στη Βιέννη, όπου είχαν παρουσιαστεί τα σχέδια για την κατασκευή του αγωγού Nabucco.

Τα δύο εγχειρήματα έχουν πολλές ομοιότητες: τεράστια χωρητικότητα μεταφοράς αερίου, αγωγούς μεγάλου μήκους, διασυνδέσεις μεταξύ της Ευρώπης και πολλαπλών πηγών αερίου (στην περίπτωση του Nabucco ήταν το Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν, το Ιράν και το Ιράκ). Αμφότερα επίσης ήταν υψηλού κόστους, με τον EastMed να ξεπερνάει τον Nabucco, η αρχική εκτίμηση του κόστους για τον οποίο ήταν 5 δισ. ευρώ. Και στις δύο περιπτώσεις, τέλος, οι υπουργοί Ενέργειας των εμπλεκόμενων χωρών και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπόσχονταν ότι τα έργα θα συνεισέφεραν στην ασφάλεια προμήθειας αερίου για την Ευρώπη αλλά και στην ευρύτερη περιφερειακή συνεργασία. Οπως γνωρίζουμε, η ιστορία του Nabucco δεν είχε ευτυχές τέλος. Το έργο αποδείχθηκε γρήγορα ότι ήταν μάλλον ένα όνειρο θερινής νυκτός παρά ένα ρεαλιστικό σχέδιο για την κατασκευή ενός αγωγού. Είναι ο EastMed ένα πιο ρεαλιστικό εγχείρημα ή ακόμη μία περίπτωση ευσεβών πόθων της Ε.Ε.; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν είναι απλή, αλλά το σχέδιο για τον αγωγό δεν δείχνει να είναι πειστικό. Οι προκαταρκτικές μελέτες σκοπιμότητας και βιωσιμότητας ισχυρίζονταν ότι το έργο είναι βιώσιμο τόσο από τεχνικής όσο και από εμπορικής άποψης. Ωστόσο οι μελέτες αυτές στοιχηματίζουν διπλά στις μελλοντικές τάσεις για το αέριο στην περιοχή. Στην πλευρά της ζήτησης, υποθέτουν ότι οι ανάγκες της Ε.Ε. για εισαγωγή αερίου θα αυξηθούν σημαντικά. Στην πλευρά της προσφοράς, προβλέπουν ότι μεγάλες ποσότητες αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο θα είναι διαθέσιμες προς εξαγωγή στην Ευρώπη.

Η πρώτη εκτίμηση μοιάζει λογική, με μία επιφύλαξη: οι ανάγκες της Ε.Ε. για εισαγωγές όντως θα αυξηθούν καθώς θα μειώνεται η εγχώρια παραγωγή, αλλά αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι το αέριο της Ανατολικής Μεσογείου θα είναι στην καλύτερη θέση για να τις καλύψει. Ο κρίσιμος παράγων θα είναι η ανταγωνιστικότητα του κόστους. Θα καλύψει η Ευρώπη τις ανάγκες της με αέριο της Ανατολικής Μεσογείου ή με την αύξηση της προμηθειών από τη Ρωσία και άλλους παραδοσιακούς παρόχους;

Η δεύτερη υπόθεση, ότι η Ανατολική Μεσόγειος θα εξελιχθεί σίγουρα σε μείζονα εξαγωγέα, είναι ακόμα πιο αβέβαιη. Τα τελευταία χρόνια μια σειρά από δυσκολίες έχουν αναδείξει τα όρια των δυνατοτήτων της περιοχής ως πηγής αερίου: συνεχείς καθυστερήσεις επενδυτικών αποφάσεων στο Ισραήλ, αναθεωρήσεις προς τα κάτω των πόρων φυσικού αερίου στην Κύπρο, μεγάλες ελλείψεις αερίου στην Αίγυπτο.

Μάλιστα, μόνο η ανακάλυψη του μεγάλης κλίμακας κοιτάσματος Ζορ ανοιχτά της Αιγύπτου το 2015 θα μπορούσε να αναζωογονήσει τις προοπτικές της περιοχής. Αλλά η Αίγυπτος δεν ενδιαφέρεται για τον EastMed, καθώς έχει στη διάθεσή της δύο μεγάλες εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) οι οποίες επί του παρόντος είναι αδρανείς. Ακόμα δε κι αν αυξηθεί η παραγωγή αερίου στην περιοχή, η εσωτερική ζήτηση ενδέχεται να περιορίσει τη δυνατότητα εξαγωγών. Η ζήτηση αερίου στην Αίγυπτο αναμένεται να αυξηθεί από 50 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως σήμερα σε περίπου 70 δισ. το 2030. Η ζήτηση στο Ισραήλ αναμένεται να τετραπλασιαστεί έως το 2040. Με απλά λόγια, οι δυνατότητες εξαγωγών της Ανατολικής Μεσογείου παραμένουν ασαφείς και θα εξαρτηθούν, μεταξύ άλλων, από την εγχώρια ζήτηση αερίου.

Με όλες αυτές τις αβεβαιότητες, μοιάζει πρόωρο να συζητάμε για ένα τόσο μεγάλο και ακριβό εγχείρημα όπως ο EastMed. Ο συγκεκριμένος αγωγός θα μπορούσε να είναι μια λογική επιλογή σε κάποια χρόνια, όταν θα είναι σαφέστερη η δυναμική της ευρωπαϊκής αγοράς φυσικού αερίου και η εξαγωγική δυναμική της Ανατολικής Μεσογείου. Για την ώρα πάντως, μοιάζει με ακόμη μία φαντασίωση της Ε.Ε.

Μια καλύτερη επιλογή για την περιοχή θα ήταν η χρήση από κοινού των υφιστάμενων εγκαταστάσεων LNG της Αιγύπτου. Η γεωγραφική εγγύτητα των κοιτασμάτων της Αιγύπτου, του Ισραήλ και της Κύπρου θα μπορούσαν να επιτρέψουν τη συντονισμένη εκμετάλλευσή τους. Αυτό ενδεχομένως να δημιουργήσει τις οικονομίες κλίμακος που απαιτούνται για να είναι ανταγωνιστικές οι πρώτες εξαγωγές αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο.

Μια τέτοια προσέγγιση θα έδινε επίσης στους προμηθευτές αερίου της περιοχής ευελιξία σχετικά με τις αγορές προορισμού του αερίου. Οι αιγυπτιακές εγκαταστάσεις LNG, για παράδειγμα, θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν την ταχέως αναπτυσσόμενη τουρκική αγορά – όχι μόνο τη Νότια Ευρώπη, όπως στην περίπτωση του αγωγού EastMed. Επιπροσθέτως, μια εξαγωγική κοινοπραξία βασισμένη στις αιγυπτιακές εγκαταστάσεις θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρώτη ευκαιρία για να δοκιμαστεί η εμπορική συνεργασία μεταξύ Αιγύπτου, Ισραήλ και Κύπρου.

Αν αποδειχθεί επιτυχής, αυτή η συνεργασία θα μπορούσε να κλιμακωθεί κατά την επόμενη δεκαετία, αν ανακαλυφθούν νέοι πόροι αερίου στην περιοχή και η ζήτηση δικαιολογεί την κατασκευή νέων υποδομών. Μόνο τότε θα αξίζει να εξετάσουμε μεγαλοπρεπή σχέδια όπως ο αγωγός EastMed.

* Ο κ. Σιμόν Ταλιαπιέτρα είναι ερευνητής στο ινστιτούτο Bruegel και στο Fondazione Eni Enrico Mattei.
Καθημεερινή

Πηγή:http://infognomonpolitics.blogspot.gr/2017/04/eastmed_18.html#more

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s