Οι σχέσεις της Ρωσίας και της ΕΕ με την Ανατολική Ευρώπη

Μαρτιος 12, 2017

Του Ian Bond

Περίπου 25 χρόνια αφότου κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση, τα κράτη που προέκυψαν από αυτή, μαστίζονται από την κληρονομιά της. Οι σχέσεις τους με την Ρωσία, την ΕΕ και σε ορισμένες περιπτώσεις μεταξύ τους, είναι ασταθείς και κάποιες φορές εχθρική.

Τα έξι κράτη που συμμετέχουν στην Ανατολική Εταιρική Σχέση της ΕΕ (Αρμενία, Αζερμπαϊτζάν, Λευκορωσία, Γεωργία, Μολδαβία και Ουκρανία), βρίσκονται μεταξύ μιας επιφυλακτικής ΕΕ που θα ήθελε να τα δει να ευημερούν αλλά που δεν είναι προετοιμασμένη να τα υποδεχθεί ως πλήρη μέλη, και μια διεκδικητική Ρωσία που θέλει να τα κρατήσει εντός της σφαίρας επιρροής της με κάθε κόστος.

Αυτές οι χώρες έχουν αναπτυχθεί με πολύ διαφορετικούς τρόπους, τόσο στο εσωτερικό όσο και στις σχέσεις τους με τη Ρωσία και τη Δύση. Για τις περισσότερες από αυτές, η Δύση τώρα είναι ένας πιο σημαντικός εμπορικός εταίρος από τη Ρωσία. Αλλά πολιτικά, κάποιες φιλοδοξούν να έρθουν πιο κοντά στην Δύση, ορισμένοι κοιτάζουν προς τη Ρωσία, και το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί απόσταση και από τους δύο.

Η ΕΕ και η Ρωσία έχουν εργαλεία τόσο σκληρής όσο και ήπιας εξουσίας διαθέσιμα, για να επηρεάσουν την κατεύθυνση της πορείας των έξι. Ωστόσο και οι δύο έχουν συχνά χρησιμοποιήσει την εξουσία τους με τρόπους που έχουν υπονομεύσει την επιρροή τους. Ούτε η κυριαρχούμενη από τη Ρωσία, Ευρασιατική Οικονομική ένωση (ΕΑΕU) ούτε η Ανατολική Εταιρική Σχέση της ΕΕ, μπορούν να εμφανίσουν μεγάλη επιτυχία.

Η Ρωσία έχει στοχεύσει μεγάλους ρωσόφωνους πληθυσμούς στα κράτη της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης με προπαγάνδα σχεδιασμένη να τους στρέψει εναντίον των δυτικών θεσμών. Αλλά η προθυμία της να χρησιμοποιήσει οικονομική και στρατιωτική εξουσία εναντίον των γειτόνων της, έχει συχνά απομακρύνει εκείνους που σε διαφορετική περίπτωση θα ευθυγραμμιζόταν με τη Ρωσία παρά με την ΕΕ, πολιτισμικά και οικονομικά.

Ο φόβος της Ρωσίας, αν και αβάσιμος, ότι οι χώρες της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης θα περιέλθουν στη δυτική τροχιά, έχει οδηγήσει στην εξάρτηση από διάφορους μεθόδους εξαναγκασμού για να αποτραπεί αυτό από το να συμβεί. Ρωσικά στρατεύματα καταλαμβάνουν τμήματα της Γεωργίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας, και σταθμεύουν (με την έγκριση των χωρών στις οποίες φιλοξενούνται), στην Αρμενία και στη Λευκορωσία. Η Ρωσία έχει χρησιμοποιήσει οικονομικές κυρώσεις για πολιτικούς σκοπούς εναντίον της Γεωργίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας.

Από την πλευρά της ΕΕ, η Ανατολική Εταιρική Σχέση παραμένει ένα πρόγραμμα χωρίς ξεκάθαρο στόχο. Ενώ η ΕΕ θεωρεί τις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, και τις χώρες της Βαλτικής, ως πλήρως ευρωπαϊκές και ως εκ τούτου επιλέξιμες για να ενταχθούν στην Ένωση, δεν υπήρξε ποτέ συναίνεση για το εάν κάποιο από τα πρώην σοβιετικά κράτη θα πρέπει να λάβουν μια προοπτική της ένταξης στην Ένωση (όσο απομακρυσμένη κι αν είναι).

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι συμφωνίες σύνδεσης που διαπραγματεύτηκαν με τις πιο φιλοευρωπαϊκές χώρες (Γεωργία, Μολδαβία και Ουκρανία) έχουν αντιμετωπιστεί ως τεχνοκρατικές ασκήσεις, στερούνται πολιτικών επιπτώσεων. Και η ΕΕ έχει κάποιες φορές φανεί πρόθυμη να κάνει τα στραβά μάτια σε πρακτικές διαφθοράς από πολιτικούς που αποκαλούνται φιλοευρωπαίοι. Οι πληθυσμοί που ήθελαν οι χώρες τους να ενοποιηθούν πιο στενά με την ΕΕ, έχουν απογοητευτεί.

Την ίδια στιγμή, η Δύση έχει κάνει τα πράγματα χειρότερα, με το να υποσχεθεί στη Γεωργία και στην Ουκρανία την ένταξη στο ΝΑΤΟ χωρίς να έχουν ποτέ την πρόθεση να το πράξουν στα αλήθεια. Με τον τρόπο αυτό, η Δύση έχει παράσχει στη Ρωσία μια πρόφαση για την αποσταθεροποίηση και των δύο χωρών, αλλά δεν υπήρξε πρόθυμη να τις υπερασπιστεί.

Η εκλογή του Donald Trump στη θέση του Αμερικανού προέδρου, και η προοπτική της εξόδου της Βρετανίας από την ΕΕ, είναι πιθανό να επιδεινώσει τα προβλήματα αυτής της “γκρίζας ζώνης” στην Ευρώπη. Ακόμη και η μικρή πιθανότητα της συμμετοχής σε δυτικούς οργανισμούς για τα πρώην σοβιετικά κράτη, είναι πιθανό να εξαφανιστεί. Και η τρέλα του Trump με τον Πρόεδρο Putin, θα μπορούσε να τον οδηγήσει στο να παραχωρήσει την Ανατολική Ευρώπη ως μια ρωσική σφαίρα επιρροής.

Εάν οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης είναι απίθανο να ενταχθούν στους δυτικούς οργανισμούς στο προσεχές μέλλον, και δεν θέλουν να ενταχθούν στους ρωσικούς, τι μπορούν να κάνουν; Πρέπει να εργαστούν και να αυξήσουν την εσωτερική τους ανθεκτικότητα, αντί να ελπίζουν ότι θα τις σώσει η Δύση.

Για να το κάνουν αυτό, οι βασικές τους προτεραιότητες θα πρέπει να είναι να καθιερώσουν το κράτος δικαίου. Να διασφαλίσουν ότι οι μειονοτικές εθνοτικές ομάδες τυγχάνουν δίκαιης μεταχείρισης και έχουν συμμετοχή στην κοινωνία. Και να προσπαθήσουν να διατηρήσουν καλές πολιτικές και εμπορικές σχέσεις με τη Ρωσία, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι αυτές οι σχέσεις στηρίζονται στην κυρίαρχη ισότητα και στο αμοιβαίο όφελος. Και θα πρέπει να ενισχύσουν τους δεσμούς τους με άλλες μεγάλες δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης και της Κίνας, προκειμένου να αυξηθεί ο αριθμός των χωρών που έχουν συμμετοχή στην κυριαρχία και στην σταθερότητά τους.

Για την Δύση, η πρόκληση είναι να ισορροπήσει το θεωρητικό δικαίωμα των χωρών της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης να φιλοδοξούν να ενταχθούν στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ, με την πρακτική πραγματικότητα ότι απέχουν πολύ από την εκπλήρωση των κριτηρίων για την ένταξη, και με την πολιτική πραγματικότητα ότι η Δύση δεν έχει καμία επιθυμία να αντιμετωπίσει την Ρωσία για αυτές. Η Δύση θα πρέπει να εκμεταλλευτεί τα επόμενα χρόνια για να πείσει τη Μόσχα ότι, είτε οι χώρες αυτές ενταχθούν τελικά σε δυτικούς οργανισμούς ή όχι, είναι προς όφελος όλων να έχουν ευημερία, να είναι σταθερά και ευνομούμενα.

Για τη Ρωσία, η πρόκληση είναι να δει τους γείτονές της υπό διαφορετικό πρίσμα, ως κυρίαρχα κράτη που είναι δυνητικοί εταίροι, όχι ως μια απειλή που μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με την αποδυνάμωσή τους.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ:

http://www.cer.org.uk/publications/archive/policy-brief/2017/contested-space-russian-and-eu-relations-eastern-europe

Πηγή:http://www.capital.gr/cer-org-uk/3196758/oi-sxeseis-tis-rosias-kai-tis-ee-me-tin-anatoliki-europi

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s